Kiểm tra hệ thống điện nhà xưởng sau mưa lũ: làm gì trước khi đóng điện lại

Mùa mưa ở Đà Nẵng và các tỉnh miền Trung thường rơi vào tháng 10, tháng 11. Nhiều nhà xưởng trong khu công nghiệp không bị ngập sâu, nhưng chỉ cần nước tràn qua chân tủ điện vài chục centimet là đủ gây rắc rối. Câu hỏi đầu tiên sau khi nước rút gần như luôn giống nhau: bao giờ thì đóng điện lại được?

Câu trả lời ngắn: chỉ khi đã kiểm tra xong, theo đúng thứ tự, và có người chịu trách nhiệm ký xác nhận. Đóng điện vội vào một hệ thống còn ẩm có thể làm cháy thiết bị đang còn cứu được, và nguy hiểm cho người đứng gần tủ.

Trước khi nước lên: cắt điện từ nguồn

Nếu nhận được cảnh báo ngập, nên cắt điện từ máy cắt tổng hoặc phía trung thế (phối hợp với điện lực hoặc đơn vị quản lý khu công nghiệp), không chỉ tắt từng aptomat nhánh. Ghi lại thời điểm cắt và mực nước cao nhất sau này. Ảnh chụp vạch nước trên tủ, trên tường là dữ liệu rất có ích khi đánh giá thiệt hại và làm việc với bảo hiểm.

Sau khi nước rút: thứ tự kiểm tra

Thứ tự dưới đây đi từ an toàn chung đến từng thiết bị. Không bỏ bước nào chỉ vì thấy “tủ trông vẫn khô”.

1. Xác nhận đã cô lập nguồn. Kiểm tra không còn điện áp bằng bút thử hoặc đồng hồ đã thử trên nguồn chuẩn. Lưu ý nguồn ngược từ máy phát, UPS, hệ điện mặt trời mái nhà và tụ bù còn tích điện.
2. Đánh giá mặt bằng. Sàn còn trơn, rãnh cáp còn nước, hầm cáp có thể còn đọng. Hút hết nước trong mương cáp và hố ga trước khi mở tủ.
3. Đánh dấu vùng ngập trên từng thiết bị. Thiết bị nằm dưới vạch nước được xử lý khác hẳn thiết bị nằm trên.
4. Vệ sinh và làm khô. Gỡ bùn, rửa sạch cặn bằng phương pháp nhà sản xuất cho phép, sấy bằng quạt gió nóng hoặc đèn sấy. Không dùng nhiệt quá mức lên nhựa, cách điện cuộn dây.
5. Đo điện trở cách điện. Đo pha–pha và pha–đất cho cáp, thanh cái, động cơ. Ghi kết quả, so sánh với giá trị trước đó (nếu có) và tiêu chí của nhà sản xuất. Việc này do người có chuyên môn thực hiện.
6. Kiểm tra hệ thống tiếp địa. Cọc và dây tiếp địa có thể bị xói, mối nối bị ăn mòn. Đo lại điện trở tiếp đất trước khi cấp điện.
7. Đóng điện từng cấp. Tủ tổng trước, theo dõi, rồi mới đến từng tủ phân phối và nhánh tải. Không đóng toàn bộ cùng lúc.

Thiết bị nào nên thay thay vì sấy?

Nhiều linh kiện bị nước bẩn ngấm vào bên trong không thể làm sạch triệt để. Hướng dẫn của các hiệp hội nhà sản xuất thiết bị điện (ví dụ tài liệu của NEMA về thiết bị bị ngập nước) khuyến nghị thay mới hầu hết các loại sau nếu đã nằm dưới nước:

• Aptomat khối (MCCB), aptomat tép (MCB), thiết bị chống dòng rò (RCD/RCCB).
• Biến tần, bộ khởi động mềm, PLC, bộ nguồn, rơ le điện tử và đồng hồ đo đa năng.
• Ổ cắm, công tắc, đèn và bộ điều khiển chiếu sáng.
• Cáp có đầu cáp bị ngập lâu, đặc biệt cáp không được thiết kế cho môi trường ngập nước.

Các thiết bị lớn như máy biến áp khô, động cơ công suất lớn hay tủ trung thế thì cần nhà sản xuất hoặc đơn vị thí nghiệm đánh giá. Có thiết bị sấy và thử nghiệm lại được, có thiết bị thì không. Đừng tự quyết dựa trên cảm quan.

Những chỗ hay bị bỏ sót

• Tủ điều khiển bơm và quạt. Thường đặt thấp, gần hố bơm, bị ngập trước tiên.
• Hệ báo cháy và tủ bơm chữa cháy. Phải đưa về trạng thái sẵn sàng sớm nhất, nhưng cũng phải kiểm tra kỹ như các tủ khác.
• Inverter của điện mặt trời mái nhà. Tấm pin trên mái vẫn phát điện ban ngày dù tủ AC phía dưới đã ngập. Cần cô lập phía DC.
• Mạng ELV, camera, kiểm soát ra vào. Nguồn và switch thường gắn thấp trong phòng kỹ thuật tầng trệt.

Ghi chép để lần sau đỡ vất vả

Sau mỗi đợt ngập, nên lưu lại: mực nước tối đa, danh sách thiết bị bị ảnh hưởng, kết quả đo cách điện và những gì đã thay. Bộ hồ sơ này giúp quyết định có nên nâng cao chân tủ, dời tủ điều khiển lên cao hay bổ sung cảnh báo mực nước cho khu vực trũng hay không. Đây cũng là đầu vào tốt cho kế hoạch bảo trì M&E năm sau.

Nếu nhà xưởng của bạn ở Đà Nẵng hoặc khu vực lân cận vừa bị ngập và cần người kiểm tra trước khi đóng điện lại, đội kỹ thuật hệ thống điện của BILOCO có thể đến khảo sát. Thông tin liên hệ ở cuối trang.